Maretakken

Maretak in Zuid-Limburg

Bloeiend baken in het glooiend landschap

Misschien ken je maretak alleen van kusjes geven met Kerst, maar in Zuid-Limburg groeien deze geheimzinnige, groene bollen het hele jaar door. Nergens anders in Nederland kom je de maretak zo veel tegen als in ons mooie Zuid-Limburg. Haast niet weg te denken uit het karakteristieke landschap prijkt de maretak hoog in eikenbomen, esdoorns of populieren. Als je er eenmaal op let, dan zie je ze overal! Vooral op een besneeuwde winterdag vallen ze op door hun olijfgroene kleur. Deze beschermde plant komt voor in allerlei mythen en sagen en er worden mysterieuze  en heilzame krachten aan toegekend...

Frans Kapteijns
Frans Kapteijns Boswachter voor Natuurmonumenten

“Iedere keer als ik weer voor mijn werk naar Zuid-Limburg rijdt, dan moet ik even naar de maretakken. Het lijkt wel of deze magische planten mij elke keer weer naar zich toe trekken. Zou dat mijn Germaanse bloed zijn? Als het beroep maretakwachter bestond, dan zou ik dat zeker zijn geworden.”

De maretak hoog in de bomen: typisch Zuid-Limburg

De maretak is diepgeworteld in de Zuid-Limburgse cultuur. Waar de groene bollen in de rest van Nederland een zeldzaamheid zijn, lijkt de maretak hier oneindig te woekeren. De Limburgse benaming voor maretak is ‘haamsjeut’: de scheuten met blaadjes lijken op een paardenhoofdstel, een ‘paardenhaam’. De naam ‘duivelsnest’ verwijst naar de geheimzinnige krachten van de maretak. De groene bossen werden in vroeger tijden in huis gehangen om boze geesten te verjagen. De naam ‘vogellijm’ verwijst naar een toepassing van de witte bes van de maretak. Takken werden besmeerd met de kleverige substantie uit de bes om kleine zangvogeltjes te vangen.

Maretak of vogellijm

Hoe komt die vreemde struik nou zo hoog in de bomen? Dat heeft te maken met de slimme verspreiding van de maretak. De witte bessen van de plant, waar vogels ontzettend gek op zijn, zitten vol met zaadjes omringd door een witte, slijmerige substantie. De vogels eten de bessen en terwijl ze hun snavels scherpen aan de bast van de boom, zaaien ze meteen nieuwe maretak. Door de kleverige inhoud blijven de zaadjes plakken aan de bomen en kunnen ze zich nestelen. Eenmaal genesteld tapt de plant sappen af van de boom waar ze op groeit. Die maretak is dus eigenlijk een parasiet en kan wel 70 jaar oud worden!

Mythische maretak

De geheimzinnige maretak doemt op in verschillende mythen en sagen. In de Keltische en Germaanse cultuur was de maretak zelfs een heilige plant, onderdeel van mysterieuze riten. Groeide de heilige maretak op een heilige eik, dan werd dit beschouwd als een geschenk van God. De maretak werd dan door een witgeklede druïde uit de boom gesneden met een gouden sikkel. Als dank offerden men dan twee witte stieren. Veel culturen kenden de maretak magische krachten toe: voorspoed, vruchtbaarheid, geluk... Vanuit de Engelse volkscultuur heeft de maretak haar intrede gedaan met Kerst. Sta je onder een bos maretak, dan kun je een kus verwachten!

Giftige bessen, gezonde blaadjes

Hoewel de witte bessen van de maretak voor ons mensen giftig is, worden aan de bladeren al eeuwenlang heilzame krachten toegekend. Hippocrates, de grondlegger van de Westerse geneeskunde, gebruikte de maretak al om aandoeningen van de milt te genezen. Druïden (Keltische priesters) dachten zelfs dat maretak alles genas en gaven aftreksels van maretak aan onvruchtbare dieren. Vandaag de dag gebruikt men maretak in de kruidengeneeskunde tegen hartkwalen en tumoren en voor een betere bloedsomloop.

Meer over het Zuid-Limburgs landschap

Deel deze pagina met je familie en vrienden

Terug naar de website